مراحل امر ر . ك : مراتب امر مراحل تكليف ر . ك : مراحل حكم مراحل حكم مراتب مختلف حكم شرعى مراحل حكم ، به معناى چگونگى شكل‌گيرى حكم و رسيدن آن به مكلف مىباشد . در مراتب شكل‌گيرى حكم اختلاف است ؛ عده‌اى معتقدند حكم دو مرتبه دارد : 1 . مرتبه جعل و انشا ؛ 2 . مرتبه فعليت . « 1 » برخى ديگر همچون مرحوم « محقق خراسانى » معتقدند حكم شرعى چهار مرحله دارد : 1 . مرحله اقتضا ؛ يعنى شارع مصالح و مفاسدى را كه در ذات اشيا وجود دارد و زمينه جعل حكم براساس آنها فراهم مىگردد ، در نظر مىگيرد ؛ 2 . مرحله انشا ، كه شارع طبق همان مصالح و مفاسد ، احكام مناسبى را قانون‌گذارى مىكند ؛ 3 . مرحله فعليت ، و آن مرحله اعلان و وادار نمودن مكلف به انجام فعل و يا ترك آن است ؛ 4 . مرحله تنجز يا تنجيز ، و آن مرحله‌اى است كه حكم به مكلف رسيده و براى ترك آن عذرى ندارد . « 2 » روحانى ، محمد ، منتقى الاصول ، ج 4 ، ص 93 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص ( 119 - 118 ) . بروجردى ، محمد ، مبانى حقوق اسلامى ( مختلف الاصول ) ، ص ( 184 - 183 ) . شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 353 . همان ، ج 1 ، ص 541 . سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص ( 18 - 17 ) . بروجردى ، حسين ، نهاية الاصول ، ص 132 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 49 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 10 ، ص 100 . همان ، ج 6 ، ص 168 . خويى ، ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 2 ، ص 46 . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 4 ، ص ( 195 - 194 ) . مراحل وجوب ر . ك : مبادى وجوب مراد متعلق اراده شخص مريد مراد ، آن چيزى است كه تحقق آن در خارج مطلوب مريد ( اراده‌كننده ) بوده و اراده وى به آن تعلق مىگيرد ، به‌گونه‌اى كه در او شوق اكيد ايجاد مىكند كه يا خود براى تحصيل آن در خارج حركت كند يا ديگرى را به انجام آن وادار مىنمايد . بجنوردى ، حسن ، منتهى الاصول ، ج 1 ، ص 118 . مراد بالتبع شىء اراده شده به تبع مطلوب ديگر مراد بالتبع ، مقابل مراد بالذات بوده و عبارت است از مرادى كه به تبع مراد ديگر مطلوب مريد مىباشد ، و اراده وى اولا و بالذات به آن تعلق نگرفته است ، بلكه در سايه امر ديگر اراده شده است ؛ به بيان ديگر ، مرادى است كه به‌طور مستقيم و به استقلال ، اراده به آن تعلق نگرفته و مريد به آن توجه نداشته و آن را در نظر نياورده است ، بلكه از لوازم وجودى مطلوب و مراد بالذات بوده و به تبع مراد بالذات ، اراده به آن تعلق گرفته است ، مثل اراده خداوند درباره شرور كه اراده تبعى است ؛ يعنى خداوند اراده كرده جهان مادى را به وجود آورد ، كه از لوازم آن ، شرور است . شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 70 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، الموجز فى اصول الفقه ، ج 1 ، 2 ، ص 92 . مراد بالذات شىء متعلق اراده مستقل مريد مراد بالذات ، مقابل مراد بالتبع بوده و عبارت است از مرادى كه به‌خودىخود مطلوب مريد مىباشد و اراده به‌طور مستقيم و مستقل به خود آن تعلق مىگيرد ، مانند : اراده مولا به امر به نماز ، كه در اينجا خود نماز مراد بالذات است ، نه چيز ديگر . موسوى بجنوردى ، محمد ، مقالات اصولى ، ص 66 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، الموجز فى اصول الفقه ، ج 1 ، 2 ، ص 92 . [ مرتبه ] مرتبه اصول فقه ر . ك : رتبه اصول فقه مرتبه اقتضا ر . ك : مرحله اقتضا مرتبه انشا ر . ك : مرحله انشا مرتبه تنجّز ر . ك : مرحله تنجز مرتبه جعل ر . ك : مرحله انشا

--> ( 1 ) . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص ( 329 - 328 ) . ( 2 ) . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، درر الفوائد فى الحاشية على الفرائد ، ص 70 .